Dagblaðið The New York Times hefur birt lista yfir 10 bestu bækurnar árið 2006 í flokki skáldsagna.

Maðr er nefndr Arngrímur Vídalín lærði.

— Nei, þetta er ekki úrlausn á samræmdu prófi í íslensku þar sem grunnskólanemi ruglar saman Arngrími Jónssyni lærða og Jóni biskupi Vídalín!

Arngrímur þessi Vídalín er Stefánsson, fæddur á því herrans ári 1984, og býr í Reykjavík. Hann hefur nýverið sent frá sér ljóðabók á vegum skáldafélagsins Nykurs. Bókin ber þann fróma titil Endurómun upphafsins og hefur að geyma 44 ljóð ungskáldsins. Mér segir svo hugur að þessi ljóð séu upphafið að einhverju stórgóðu.

Arngrímur var svo elskulegur að leyfa mér að brjóta bókina um og hanna bókarkápuna, og birti ég hér mynd af henni svo að allir ljóðelskandi menn þekki bókina næst þegar þeir hlýja sér í bókabúð.

Bókina má einnig kaupa hjá höfundinum sjálfum. Upplýsingar um það má nálgast hérna.

Arngrímur Vídalín stundar nám í íslenskum fræðum við Háskóla Íslands. — Já, þetta er óneitanlega svolítið skondið. Þegar ég sótti námskeið í guðfræðideild langaði mig alltaf að heita Brynjólfur Sveinsson!

Nú skal greina nöfnin fremur en ljóðin:

Arngrímur Jónsson lærði hefur stundum verið kallaður faðir íslenskrar málhreinsunar en hann skrifaði um varðveislu tungunnar í ritinu Crymogæu sem kom út á latínu árið 1609. Jón Vídalín biskup var sonarsonur Arngríms lærða. Hann er ekki síst kunnur fyrir það að verða við áskorun afa síns með því að fúlsa við þýsku- og dönskuskotnu biblíumáli sem einkenndi mjög trúarrit á Íslandi á hans tíð og raunar allt fram á miðja 19. öld. Biskupinn lagði sig fram um að skrifa hreinna mál en samtímamennirnir. Allir þekkja árangurinn af Vídalínspostillu.

Vídalín telst síðan fyrsta ættarnafn hérlendis, en það hef ég eftir Gísla heitnum Jónssyni menntaskólakennara sem var allra manna fróðastur um mannanöfn. Jón biskup er líklega fyrsti Íslendingurinn sem ber þetta ættarnafn, en fast á hæla honum kemur Páll Jónsson Vídalín, lögmaður í Víðidalstungu, sem fæddist aðeins ári á eftir Jóni (1667).

Arngrímur Vídalín Stefánsson ber vitaskuld nafn með rentu. Hann vandar málið. Endurómun upphafsins er að því leyti tvíræður titill.

Ég á mér þessi uppáhaldsljóð úr bókinni: Í nálægð við guðdóminn, Fyrsti kossinn og Við sólsetur. Ljóðgreining bíður betri tíma.

Klæðnaður minn veitir mér ófullnægjandi skjól gegn frostnæðingnum. Þannig er fyrir Íslendingum komið á öndverðri 21. öld. Þeir eiga nóg af heitu vatni og aka hlýjum bílum en þeim er alltaf kalt.

Ég er vettlingalaus og loppinn þegar ég kem inn í bókabúð Máls og menningar á Laugavegi. Ég hef skilið við bílinn minn uppi á Grettisgötu.

Í anddyrinu þarf ég að blása í kaun áður en ég tek til við að káfa á bókum og þefa af þeim. Lykt af nýjum bókum er eins og lykt af nýslægju, maður kemst allur við.

Ég er hingað kominn til þess að sækja mér yl og litast um eftir næturfiðrildum. Ég er orðinn býsna laginn við að greina næturfiðrildi frá mölflugum. Ég þykist líka þekkja hauk frá hegra og kann að greina sauði frá höfrum.

Jólabækurnar standa í háum stöflum svo að borðin svigna undan kræsingunum. En eru þetta allt góðar bækur?

Þær eru velflestar ákaflega vel hannaðar. Búningur sumra þeirra vekur yndisleg hughrif. Finnst ykkur til dæmis ekki kápan á Wuthering Heights algjör draumur? Hún beinlínis hlýjar manni á höndunum. Það er næstum að maður blási á biðukolluna og dusti fræjunum fram af brúninni og horfi á þau svífa niður á gólf eins og litla fallhlífastökkvara. Og leturmeðferðin, hún ber mann hálfa leið í heiðalöndin í Yorkshire á 19. öld.

Já, og hafið þið veitt kápunni athygli sem umlykur aldingarð Ólafs Jóhanns? Maður heyrir næstum fuglasönginn. Og sjáið hvernig fætur Evu (eða er það Adam?) eru klipptir við hné svo að maður þarf að snúa bókinni til þess að sjá hana alla. Augun leita ósjálfrátt í kjölinn og bakið. Markmiðinu náð.

Grafísk hönnun stendur með miklum blóma á Íslandi. Jólakápurnar eru litrík náttfiðrildi, dásamlegt mótvægi við frostnæðinginn í höfuðborginni.

En hvað á þá að segja um lesmálið? Heldur það fyrir okkur vöku á jólanótt?

Nú skal segja: Ég ætla mér ekki þá dul að þykjast hafa farið yfir þetta allt, en þarna í versluninni er auðvelt að gleyma sér við að glugga í innviði nýjustu bókanna. Ef fyrstu síðurnar grípa mann ekki er jafngott að spara við sig fé — í bili að minnsta kosti.

Ég fer semsé í bókabúð Máls og menningar til þess að sjá hvað ég get sparað mikið.

Ég hlýt að hafa getið þess áður, að ég er langþreyttur á ungskáldum sem skrifa dópsögur. Það færist yfir mig sami leiði og ég varð fyrir í dönskutímum í MH þar sem allar kennslubækur fjölluðu um félagsvanda. Þetta voru allt bækur eftir vinstrimenn, gagnsæjar og leiðinlegar.

Reynið að lyfta huganum á hærra plan, þér ungskáld! Hættið að láta DV á þrykk út ganga.

Meðan ég man, lásuð þið ritdóm Páls Baldvins um Aldingarðinn eftir Ólaf Jóhann? Þar fann bókmenntagagnrýnandinn rithöfundinum það til foráttu að hann skyldi ekki vera með neinn uppsteyt í bókunum sínum. Ekkert dóp og enga upplausn.

Mér finnst Guði þakkandi fyrir að í Bónuslandi skuli vera til að minnsta kosti einn rithöfundur sem fellur ekki ævinlega í þá freistni að reyna að vera fyndinn eða ganga fram af lesendum sínum. Ég er ánægður með Ólaf vegna þess að hann er einn fárra höfunda sem leggur sig ekki eftir uppslætti. Hann sinnir fagurfræði. Hann er ekki með neina stæla. Hann æfir stílbrögð meðan aðrir æfa sig í Keiluhöllinni.

Í framhjáhlaupi: Mig grunar stundum að Ólafur Jóhann sé að reyna að herma eftir Ishiguro. Sá kann að lýsa fugli á trjágrein, þyti í laufi eða öðrum smáatriðum á þann hátt að hjartað hnígur niður í iður. Þetta er ekki himnesk ljóðræna. Þetta er eitthvað sem kalla mætti að orða eitthvað ekki beinlínis. Þetta er fuglinn hvíti sem er í raun aldrei í hendi; við heyrum þyt af vængjum hans en við getum ekki skilgreint hann, eins og Kiljan lýsti stíl Nordals. Stundum tekst Ólafi þetta.

Nei, annars eigum við enga fagurfræðinga (nema kannski Gyrði og Ólaf Jóhann), enga rómantíkera, enga sanna náttúrudýrkendur. Við eigum yfrið nóg af andstæðingum virkjana og stóriðju, en það er ekki það sama.

Á Íslandi er eins og allir höfundar vilji vera í uppreisn, rétt eins og bókmenntagagnrýnendurnir. Þeir vilja allir gefa landanum á kjammann. Íslendingar hafa verið í slagsmálum niðr’á Austurvelli í hálfa öld! Ungir höfundar þrá að brjóta hefðirnar, skera upp herör gegn smáborgaralegu líferni, vera djarfir og framúrstefnulegir, en einhvern veginn verður þeim ekki kápan úr því klæðinu og þess vegna er okkur Íslendingum alltaf kalt.

Ég segi: Við skulum bara bíða eftir þessum ungu höfundum, eins og Bubba, og gefa þeim svona eins og 20 ár.

Þegar Bubbi var Egó-isti sagðist hann mundi reka við ef hann mætti Vigdísi forseta á götu. Ég er viss um að hann man ekkert eftir þessu sjálfur. Nú á dögum höfðar Bubbi mál fyrir dómstólum til að verja heiður sinn.

Hvað um það, gleðitíðindin eru hins vegar þau að Mayor of Casterbridge er kominn út á íslensku. Ég skrifaði einu sinni langa ritgerð um Michael Henchard hjá Terry og fékk gott fyrir. Það er gott að læra ensku af Hardy — og Terry. Þeir eru sko engar mölflugur. Mér sýnist að unnið hafi verið þrekvirki í þýðingum þetta árið.

Wuthering Heights er komin út hjá Bjarti í nýrri þýðingu Silju Aðalsteinsdóttur. Þetta blasti við á forsíðu Morgunblaðsins í morgun. Ekkert um þetta á vef Bjarts ennþá. Forlagið á líklega engan vefstjóra.

Þetta er vissulega „ný“ þýðing vegna þess að Sigurlaug Björnsdóttir þýddi bókina árið 1951. Það var á þeim árum þegar bókatitlar voru þýddir á íslensku, en íslenska útgáfan hét „Fýkur yfir hæðir“. Það er reyndar engin þýðing, heldur bein tilvitnun til fyrstu hendingar „Móðurástar“ Jónasar. Langsótt að sumu leyti. Nú á dögum vill enginn þýða bókatitla ef í þeim eru staðanöfn. Ekki frekar en heiti kvikmynda.

Hvað sem segja má um þýðingu Sigurlaugar á þessu öndvegisverki er lesmálið sem hún sendi frá sér fyrir hálfri öld yndislega stílað. Ég er viss um að ég á eftir að bera þýðingu Silju saman við þýðingu Sigurlaugar, en mig uggir að ég lesi þar ekki margt annað en það, að orðaforði Íslendinga fyrir fimmtíu sumrum er ein fölnuð næturfjóla, visin villirós, skrælnuð jasmína, já, steindauð negulklukka.

Hér og hvar voru götufundir. Í Whitechapel var einhver sem var kallaður Guðspjallið syngjandi og bauðst til að bjarga manni frá helvíti fyrir sex penní. Í Austur-Indía-hafnargötunni var Hjálpræðisherinn með samkomu. Þar var sungið „Er einhver lævís hér sem Júdas?“ við sama lag og „Hvað skal með sjómann sem er á því?“ Á Tower Hill voru tveir mormónar að reyna að ávarpa mannsöfnuð. Í kringum ræðupallinn þeirra voru nokkrir menn að troðast, æptu og trufluðu. Einn þeirra hallmælti þeim fyrir fjölkvænið. Haltur, skeggjaður maður, greinilega trúleysingi, hafði heyrt orðið Guð og kallaði bálreiður fram í. Af þessu spratt glundroði háværra radda.

Þegar ég las þennan texta hugsaði ég með mér: Ekkert hefur breyst. George Orwell skrifaði þessa skýrslu 1933 (Í reiðuleysi í París og London, bls. 211–212). Það eina sem gæti hafa breyst er að þessir götufundir fara nú gjarnan fram á netinu.

Í sumar hef ég verið að lesa þýðingar Sigurðar Björgólfssonar frá Siglufirði en hann þýddi um sína daga fjölmörg klassísk bresk skáldverk. Það þykir mér hann hafa gert firnavel. Fyrst uppgötvaði ég þennan snilling þegar ég las Pétur Simple eftir Frederick Marryat (d. 1848), en hana þýddi Sigurður árið 1936. Ég fann þá bók af rælni í fornbókabúð fyrir nokkrum árum og hef áður minnst á það hér hversu góð lesning hún er. Ég er svo hrifinn af stíl Sigurðar að ég hef verið að leita uppi þýðingar hans á bókasöfnum og safna upp skuldum því ég les afar hægt og reyki marga vindla og drekk Laphroaig. — Ég skil ekki að nokkur áhugamaður um stílfræði skuli sækja hraðlestrarnámskeið!

Hvað um það, viti menn, ég fann Jane Eyre á bókasafninu í Hafnarfirði á íslensku fyrir skemmstu. Hún er eftir eina Brontë systurina, Karlottu. Það kom mér þægilega á óvart, en ég hélt að Wuthering Heights væri eina bók þeirra heiðasystra sem þýdd hefði verið á íslensku. Það gerði Sigurlaug Björnsdóttir 1951. En Jane Eyre þýddi Sigurður Björgólfsson og endursagði 1948.

Ég veit ekki hvort ég á að skammast mín fyrir hrifningu mína á Brontë-systrum. Philip Larkin þoldi þær ekki og mér hefur alltaf fundist hann dásamlegur töffari. Ætli ég hafi ekki talið að það sæmdi ekki ungum manni eins og mér að þykja varið í Brontë-systur. Ég er sem betur fer alveg hættur að hugsa á þennan hátt enda löngu kominn í gott samband við kvenlægar hliðar sjálfsins. Þegar ég fór í brúðkaup Allyson í Keighley hér um árið bað ég Ted og Christine að laumast með mér á Brontë-setrið í Haworth og það gerðum við á milli kirkjuathafnar og veislu. Heimsóknin þangað hafði mikil áhrif á mig og það kom ekki að sök þótt mér væri vísað á dyr fyrir að ljósmynda skó systranna!

En auðvitað er það texti þeirra sem heillar mig og ótrúlegt innsæi þeirra.

Hvað um það, til þess að rjúfa bloggþögnina eftir þetta yndislestrar-sumar birti ég hér einhverja mögnuðustu spegilsálfræði-frásögn sem ég hef nokkurn tíma lesið — og það á kjarngóðri íslensku Sigurðar Björgólfssonar frá Siglufirði. Þessi frásaga er úr Jane Eyre. Maddama Ólund hefur verið lokuð inni í rauðu stofunni í Gateshead-höll eftir eitt „óstjórnarkastið“ í garð Reed-systkinanna sem misbuðu henni iðulega. Herra Reed lést í sama herbergi fyrir níu árum og Jane litla er að sjálfsögðu myrkfælin eins og öll heilbrigð börn. Hún horfir á sjálfa sig í stórum spegli og þá verður til þessi dásamlegi texti heimsbókmenntanna:

Ég sneri frá dyrunum og blasti þá spegillinn við. Ég læddist að honum. Mér varð sérstaklega starsýnt á náfölt andlit sjálfrar mín þarna í miðjum dimmum skuggageimi stofunnar og mér virtist það minna á ömurlegan dáins svip eða vofu. Ég fór ósjálfrátt að kanna þetta undradjúp skuggsjárinnar. Þar virtist allt verða ennþá kaldara, myrkara og dularfyllra, en það var í raun og veru. Og svo var þessi litla, ókunna vera þarna langt í spegilfletinum, sem starði á mig! Náfölt andlitið og hvítbleikir handleggirnir skar úr við dumbrautt rökkurumhverfið, og svo voru þessi tindrandi stóru augu, sem óttinn og skelfingin skein út úr. Þau virtust í rauninni vera hið eina lifandi í þessu dauða umhverfi. Það var rétt eins og þarna sæi inn í annan heim — heim skugganna og andanna. Stúlkumyndin kom mér fyrir sjónir eins og andasýn, hvort tveggja í senn, púki og ljósálfur, eins og verurnar í ævintýrunum hennar Bessíar. Hún sagði, að þær byggju í burknavöxnum kvosum mýranna og lyngheiðanna, langt frá öllum mannabyggðum, en birtust stundum þeim, er þar ættu leið um af illri nauðsyn. Ég hvarf aftur til sætis míns.

Sigurður þýddi eina Tarsan-bók, Tarsan og gullna ljónið, enda var hann barnaskólakennari á Siglufirði og lét sér mjög annt um barnabókmenntir. Ég er viss um að hún er besta Tarsan-bókin — á íslensku að minnsta kosti.