Í nýrri þýðingu Nýja testamentisins er urmull af svofelldum neðanmálsgreinum: Orðrétt: bræður. Þessar neðanmálsgreinar eru svo margar, að mér er skapi næst að halda því fram að „karllæg“ áhrif hafi aukist svo um munar í ritningunni síðan 1981!

Því nefni ég þetta hér að ég er um þessar mundir að búa nýju biblíuþýðinguna undir umbrot fyrir JPV-útgáfu og rak augun í þetta og gat ekki á mér setið að skrifa um það nokkur orð. Og verða nú málalengingar.

Þetta er ekki þýðingaratriði. Þetta er það sem ég leyfi mér að kalla (upp á ensku) copy og paste áhrif nútíðarmanna. Þarna hefur tiltekið orð einfaldlega verið numið brott úr biblíutextanum af því að það er tilteknum hópi manna, karla eða kvenna, ekki lengur skapfellt. Annað orð hefur verið sett inn í meginmálið í staðinn (oftast „systkin“ eða orðin „bræður og systur“). En vegna þess að frumtextinn er ekki þannig skrifaður standa neðanmálsgreinarnar bísperrtar á síðunum og bera íslenskum tíðaranda órækt vitni.

Öllum sem vita vilja er kunnugt um að þetta er til komið fyrir áhrif Kvennakirkjunnar, en hún hefur beitt sér gegn því sem hún kallar „kynjað tungutak“ mörg undanfarin ár og unnið þeirri stefnu fylgi innan þjóðkirkju og utan að ritningin skuli þýdd á „máli beggja kynja“. Þessi hugsjón hefur runnið saman við jafnréttisbaráttuna og karlar sem samþykkja ekki þessa málstefnu eiga á hættu að teljast kynrembur. Ég veit ekki hvað konur eru kallaðar sem fylgja ekki þessari málstefnu, en þær eru nokkrar til. Mig langar að víkja að þeim nokkrum orðum hér á eftir.

Í guðfræðinámi mínu hef ég tekið eins mörg námskeið í kvennaguðfræði og mér hefur verið unnt. Það hef ég gert vegna þess að ég er hugfanginn af guðfræðilegri kvennagagnrýni og brenn í skinninu að þekkja hugsun hinna kúguðu og forsmáðu í kristinni hefð. Þetta var mjög einlæg hrifning þegar ég hóf námið í guðfræðideildinni enda þótt lítið bæri á henni í kennslustundum (ég sat stundum einn með 15 konum!). Eitt gat ég þó aldrei fellt mig við sama hvað á reyndi: „málfar beggja kynja.“ Það er einhver feyrubragur á því, einhver tilgerð sem ég get ekki fallist á að þjóni hagsmunum kvenna.

Þótt ég hefði ekki lært íslenska málfræði að neinu marki þegar ég sat námskeiðin í kvennaguðfræðinni, stríddi þessi stefna gegn máltilfinningu minni. Mér fannst hún byggð á þeim herfilega misskilningi að málfræðireglur væru mannasetningar líkt og trúarlærdómur eða kirkjukenningar og að þeim væri unnt að breyta með átaki. Því miður er málið ekki svo einfalt. Ef það væri svo einfalt, væri enginn þágufallssjúkur á Íslandi.

Þegar ég færði mig yfir í íslenskudeildina til þess að þreyta 30 einingar í móðurmálinu — þótt ekki væri nema til að styrkja undirstöður guðfræðinnar — kom nokkuð á óvart að þeir sem slógu varnagla við „málfari beggja kynja“ þar á bæ voru einmitt nokkrar konur. Sumir kvenkennararnir vöruðu nemendur sína einlægt við því að jafna saman málfræðilegu og líffræðilegu kyni. Þetta líkaði mér fjarskalega vel. Ég hugsaði með mér að það væri guðsþakkarvert að þetta voru ekki karlar! Hefði nokkurt mark verið á þeim takandi ef þetta hefðu verið karlar?

Nei, til allrar hamingju eru nokkrir helstu andmælendur „málfars beggja kynja“ á Íslandi ekki karlar, heldur konur. Þetta eru kvenkyns málfræðingar sem búa yfir nógu mikilli sérfræðiþekkingu til þess að láta ekki málfræðilegt karlkyn ergja sig. Hvað á að segja um slíkar konur sem gjöra kynsystur sínar forviða í Kvennakirkjunni? Eru þær kynrembur eða karlrembusvín? Aðhyllast þær ekki femínisma? Eru þær kúgaðar og illa giftar? Eru þær blindar á kynjamisréttið í samfélaginu af því að þær eru svo miklir málfræðingar? Eru þær kannski trúlausar?

Nei, engar slíkar skýringar duga. Þessar konur eru engu síðri femínistar en aðrar frjálslyndar konur og frjálslyndir karlar í þessu landi. Þær hafa hins vegar ekki látið málfræðikyn rugla sig í ríminu. Þær vita að karlkyn hefur gegnt hlutleysishlutverki í íslensku öldum saman og að því verður ekki breytt með handafli á öndverðri 21. öld. Þágufallssýki og aðrar málveirur verða að sama skapi ekki læknaðar með lyfjagjöf.

Nú er engum blöðum um það að fletta, að karlkyn fleirtala hefur verið notuð um bæði kynin í íslenskum biblíuþýðingum öldum saman. Þetta er í samræmi við íslenska ritmálshefð. Nú bregður hins vegar svo við, að karlkyni fleirtölu er yfirleitt breytt í hvorugkyn fleirtölu í nýju þýðingunni. Þetta er gert til þess að koma til móts við þá skoðun að hefðbundin notkun kynja ýti undir hugmyndir um að karlmenn séu „normið“ og það sem kvenlegt er sé einhvers konar frávik frá því. Í þessu felst krafa um að nota ekki nafnorð sem einkum eru tengd körlum um bæði kynin (lærisveinn, ráðherra), að nota ekki karlkynsmyndir fornafna og lýsingarorða um hópa karla og kvenna (þegar fyrstu gestirnir koma …) og að láta ekki málfræðilegt karlkyn fara með hlutleysishlutverkið (sá hlær best sem síðast hlær, sá á kvölina sem á völina). Vandinn er hins vegar sá, að þetta sjónarmið losar ekki heilaga ritningu úr sögulegu samhengi sínu. Það er hlutverk presta og guðfræðinga sem fást við túlkunarfræði að losa frumtexta ritningarinnar úr viðjum feðraveldisins. Það er ekki hlutverk þýðingarnefndar.

Öllum hugsandi mönnum má ljóst vera að enginn Íslendingur á „málfar beggja kynja“ að móðurmáli. Þetta verður aldrei nógsamlega brýnt fyrir prestum og öðrum þjónum sem flytja fagnaðarerindið í kirkjunni. Enginn getur talað „mál beggja kynja“ lýtalaust. Prestar sem reyna þetta í stólræðum sínum eru næstum því brjóstumkennanlegir. Ég nefni aðeins eitt dæmi úr prédikun frá því í fyrra:

Um það hafa margir vitnað þegar þau sáu þessa ótrúlegu bylgju …

Hér mælir prestur sem vill rísa undir „máli beggja kynja“ í prédikunarstólnum. Þarna má sjá líffræðilegt kyn samkvæmt „máli beggja kynja“ (um það hafa mörg vitnað þegar þau sáu …) þreyta fangbrögð við hið hlutlausa karlkyn samkvæmt íslenskri málvenju (um það hafa margir vitnað þegar þeir sáu …). En þetta gengur ekki betur upp en svo, að á þessu verður ruglingur. Maður sem talar hefðbundna íslensku og maður sem talar „mál beggja kynja“ skilja ekki alltaf hvor annan. Þetta verður ennþá vandræðalegra þegar þeir eru einn og sami maðurinn.

Þeir sem leggja sig fram um að boða fagnaðarerindið á „máli beggja kynja“ mættu hafa hugfast að ekki er alltaf gerður skýr greinarmunur á málfræðilegu kyni og líffræðilegu kyni í Biblíu Kvennakirkjunnar (Vinkonur og vinir Jesú). Fuglar himinsins og illir andar fá til dæmis að halda karlkyninu af einhverjum undarlegum ástæðum:

Lítið til fugla himinsins. Hvorki sá þeir né uppskera né safna í hlöður og Guð fæðir þá. [Ekki: Hvorki sá þau né uppskera né safna í hlöður og Guð fæðir þau.]

… en illu öndunum bannaði hann að tala því að þeir vissu hver hann var. [Ekki: þau vissu hver hann var.]

Hvenær á að vera skýr greinarmunur á málfræðilegu kyni og líffræðilegu kyni í guðfræðitextum og hver á að skera úr um það?

Nú er það svo að breytileiki í íslensku máli hefur sjaldnast valdið misskilningi eða vandræðum í samskiptum manna hér á landi. Þágufallssýki veldur til dæmis engum misskilningi neins staðar og skaðar ekki málkerfið. „Málfar beggja kynja“ veldur á hinn bóginn algerri ringulreið. Hversu margir kirkjunnar menn skyldu hafa áttað sig á þessu nú þegar? Gera prestar sér til dæmis grein fyrir því, að ekki er hægt að tala um einstakling í eintölu á íslensku ef kynferði hans er ekki tilgreint (sá sem trúir á mig, mun lifa, þótt hann deyi er ekki það sama og þau sem trúa á mig, munu lifa, þótt þau deyi)?

Sannleikurinn er sá að reginmunur er á kröfunni um breytta notkun kynja og flestum þeim breytingum öðrum sem kunnar eru úr íslenskri málsögu. Sú staðreynd ein og sér er yfrið nóg til þess að staldra við og velta upp þeirri spurningu hvort „málfar beggja kynja“ sé ekki einungis ný málhreinsun sem heimti af málhöfum sínum að ganga á svig við eðliseiginleika sinnar eigin tungu? Á góðum degi væru handaflsaðgerðir af þessu tagi kallaðar málfarsfasismi.