Föstudagur 15. apríl 2005 by Binni
Við fyrstu sýn virðast breytt helgidagalög sanna að Ísland er að breytast í fjölhyggjusamfélag. Þegar betur er að gáð sýnir lagabreytingin þó kannski fyrst og fremst að Íslendingar eru yfirmáta umburðarlyndir í garð trúarbragða mannkyns — annarra en sinna eigin.
Hvað eru breytt helgidagalög annað en svar við kröfum kristinna manna um að halda ekki hvíldardaginn heilagan? Að taka helgidagana ekki of hátíðlega? Tillitssemi við vinnandi stéttir af öðrum trúarbrögðum (eða engum) er einungis yfirskin í landi þar sem tæp 90 prósent þjóðarinnar eru í sama trúfélaginu.
Ísland er ekki lengur harðbýlt land. Íbúar þess eru nýríkir, eiga falleg hýbýli, stóra bíla og friðsæl sumarlönd. En í trúarefnum eiga þeir ekkert nema næturgagnið.
Breytt helgidagalög sýna að Íslendingar eru ekki kristnir nema í orði kveðnu. Flestir Íslendingar eiga einhverjar slitrur af kristindómi, arf frá liðinni öld, en fæstir eru guðræknir í daglegri breytni. Guðrækni samræmist illa þróun nútíma samfélags, býst ég við.
Hvítasunnuhelgin, sem nú er á næsta leiti, er ágætt dæmi um þau trúarlegu umskipti sem hafa átt sér stað á Íslandi á liðinni öld. Hún er ekki kirkjuhátíð lengur, heldur verslunar- og ferðahátíð. Miklu fleiri sækjast eftir þjónustu bensínstöðva og smárra matvöruverslana um hvítasunnuna heldur en þjónustu kirkjunnar. Hvers vegna ættu þessar þjónustustofnanir þá að vera lokaðar á hátíðinni?
Nú er varla lengur hægt að uppnefna íslenska kristni með skammaryrðinu „tyllidagatrú“ eins og stundum var gert til þess að ýta við kirkjusókninni. Þótt flestir séu ennþá í þjóðkirkjunni virðist enginn fara í kirkju ótilneyddur, ekki einu sinni á tyllidögum. Íslendingar fara ekki í kirkju af því að þeir eru kirkjuræknir. Þeir fara í kirkju vegna þess að þeir eru ættræknir. Þeir koma af fjöllum til þess að vera við skírnarathafnir, fermingar, brúðkaup og jarðarfarir. Og síðan ekki söguna meir.
Nei, íslensk kristni verður varla uppnefnd „tyllidagatrú“ lengur. Henni væri sennilega best lýst með hendingu úr veðurvísu Jónasar: Hún er svo sem ekki neitt!
Steinþór Heiðarsson skrifar pistil á Múrnum í gær þar sem lög um helgidagafrið eru sögð úr sér gengin. Í pistlinum segir Steinþór meðal annars:
Áfram er fjölmörgum stéttum gert að haga sínum frídögum samkvæmt þjóðkirkjudagatalinu burtséð frá því á hvað fólk trúir …
Hérna heldur Steinþór (eða vonar) að Ísland sé orðið fjölhyggjusamfélag. En Ultima Thule ber varla slíkt nafn með rentu enn. Ísland er að minnsta kosti ekki fjölhyggjusamfélag í þeim skilningi að hér ægi öllum trúarbrögðum saman. Öðru nær. Íslendingar eru enn býsna einsleitir. En þeir kæra sig kollótta um trúararfinn.
Steinþór heldur áfram:
Vilji allt þetta fólk, sem segist í skoðanakönnunum játa kristna trú, ekki vera sjálfu sér samkvæmt getur fátt breytt því nema það helst að boðberar þeirrar sömu trúar nái betri árangri við að sannfæra sína fylgjendur og fjölga þeim. Fólk verður ekki kristnað með lögum.
Nei, fólk verður ekki kristnað með lögum, það er hárrétt hjá Steinþóri. Íslendingar eru ekki lengur eins og ein fjölskylda sem skundar á Þingvöll að treysta sín heit. Þeir eru margbreytilegir og hafa ólíkar þarfir og gera ólíkar kröfur til samfélagsins. Trúarlífinu verður því í auknum mæli skipað á svið einkalífsins þar sem hver fær að sinna því óháð hinu opinbera.
Næsta skref er að skilja að ríki og kirkju til samræmis við „heiðni“ Íslendinga.