Hvað er guðfræði? Hvernig á að stunda guðfræði í heimi nútímans?

Flestar tilraunir til að skilgreina guðfræði hafa líklega mistekist og kemur ekki á óvart. Viðfangsefni greinarinnar eru margs konar og ólík innbyrðis. Sjónarmið Karls Barths er auðvitað raunsætt: án kristinnar kirkju er engin þörf fyrir kristna guðfræði. Sjónarmið Hebblethwaites er hins vegar ídeal: það er auðvitað ágætt ef guðfræðin getur þrifist óháð kirkjunni. En getur hún það?

Svo má halda áfram að spyrja: Hvaða fag er guðfræði? Er hún fyrst og fremst kirkjusaga, trúfræði, siðfræði, félagsvísindi, sálfræði, lögfræði, listasaga, heimspeki, bókmenntir eða málfræði? Guðfræði er ekkert annað en safn ólíkra greina sem eiga fátt sameiginlegt. Það er svo þegar menn reyna að forgangsraða þessum greinum að fjandinn verður laus.

Nokkrar fullyrðingar mínar:

• Biblíuvísindin hljóta að vera grundvöllur kristinnar guðfræði, hvaða myndir sem hún kann að taka á sig.
• Guðfræði og kirkja hljóta að vera sitt hvað (rétt eins og læknavísindi og sjúkrahús).
• Affarasælast er að skipta guðfræðinni í tvennt: Annars vegar sem fræðigrein, hins vegar sem starfsmenntagrein, þ.e. hagnýta fræðigrein. Mér virðist æ fleiri sækjast eftir hagnýta þætti guðfræðinámsins.
• Samstæðileg guðfræði hefur skilist of langt frá biblíuvísindunum; hún er farin að túlka túlkanir.

Ég hef stundum verið spurður hver sé munur á háskólanámi í guðfræði og námi í biblíuskóla. Á þessu er eftirfarandi reginmunur: Í akademísku guðfræðinámi er gengið út frá forsendum vísinda og fræða. Þar er gagnrýnin hugsun höfð að leiðarljósi til þess að koma í veg fyrir að menn trúi einhverju á algerlega ófullnægjandi forsendum. Guðfræðinemi verður að vera sífellt viðbúinn því að sér skjátlist og að ekki sé allt sem sýnist. Í háskólanámi gengur ekki að segja að eitthvað sé satt bara af því það stendur í Biblíunni! Samkvæmt þessu er trúin ekki nauðsynlegt skilyrði þess að stunda guðfræði.

Í biblíuskóla er þessu alveg öfugt farið: þar er gengið út frá sannleiksgildi eða kennivaldi Biblíunnar og trúin höfð að leiðarljósi í náminu eins og hún er skilgreind af þeirri kirkjudeild sem rekur skólann. Fræðileg hugsun situr þar sjaldnast í fyrirrúmi.

Nokkrar ritgerðir mínar:

• Er rökrétt að trúa?
• Didache — Kenningar postulanna
• Friðhelgur vígvöllur — Hugleiðing um heimilisofbeldi í ljósi kristinnar siðfræði
• Kvenlíkaminn og Beauvoir
• Minni kvenna — Ávarp flutt á árshátíð guðfræðideildar 2001
• Réttlætingin í morgungjöf
• Píslarganga Péturs — Vangavelta á páskum (1994)
• Rudolf Bultmann
• Þorlákur helgi — Skuggsjá til eftirdæmis
• Um kvennaguðfræði